Đang thực hiện

Top banner

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và sự vận dụng của Đảng ta trong việc đổi mới đào tạo giáo viên giai đoạn hiện nay

Đăng ngày: 03/05/2019


(ĐHVH HN) - Hướng tới kỷ niệm 129 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và  50 năm ngày Bác viết Di Chúc, chúng ta càng thấy những giá trị to lớn trong hệ thống tư tưởng của Người đã để lại cho dân tộc ta. Tác phẩm  Di Chúc đã thể hiện rõ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, Người viết: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Theo Người, đào tạo con người có ích cho xã hội bao gồm: đức, trí, thể, mỹ, nội dung giáo dục phải phong phú trong đó đức và tài giữ vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, phương pháp  giáo dục phải gắn liền với thực tiễn; học đi đôi với hành. Kế thừa tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, Đảng ta xác định: Giáo dục là quốc sách hàng đầu, mục tiêu của giáo dục là nâng cao dân trí. Muốn giáo dục phát triển thì công tác đào tạo giáo viên phải luôn đổi mới cho phù hợp với thực tế cuộc sống. Giáo viên không chỉ có đức, tài mà còn có thể giao tiếp tiếng Anh tốt, sử dụng công nghệ thông tin thành thạo, am hiểu luật pháp, có kỹ năng sống, gần gũi và thân thiện với học sinh viên.

1.Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
1.1.Mục tiêu giáo dục
Cách mạng Tháng Tám thành công đã mở ra kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của độc lập, tự do.  Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn độc lập tuyên bố trước quốc dân và thế giới: nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ra đời.
Sau Cách mạng tháng Tám nhân dân ta phải đối phó với nhiều khó khăn, nạn đói đầu năm 1945 vừa mới chấm dứt, đã cướp đi sinh mệnh của 2 triệu đồng bào ta thì nguy cơ một nạn đói mới đang đe dọa dân ta. Các di sản văn hóa lạc hậu của chế độ thực dân để lại khá nặng nề: hơn 90% dân số không biết chữ,Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”(9), vì vậy Người đã đề ra chủ trương mở một chiến dịch chống nạn mù chữ. Nha Bình dân học vụ được thành lập để phụ trách chống nạn mù chữ, phong trào bình dân học vụ phát triển sôi nổi và rộng khắp. Để xây dựng chế độ mới thì cần phải có con người mới, phải được học để có kiến thức. Nước ta đã giành được độc lập rồi thì một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc là đẩy mạnh giáo dục và nâng cao dân trí
Trên Báo Cứu quốc số 58, phát hành ngày 4-10-1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài “Chống nạn thất học”, Người cho rằng: “Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ”(1). Sau  hơn 80 năm bị bọn thực dân Pháp đô hộ, Pháp thực hiện chính sách ngu dân để dễ trị vì vậy, nước Việt Nam cái gì cũng kém cỏi. Nay độc lập đã giành được thì cần phải kiến thiết nước nhà, muốn kiến thiết được nước nhà thì cần phải có nhiều nhân tài. Nhiệm vụ quan trọng của nước ta sau cách mạng Tháng Tám là phải Kiến thiết mọi mặt, trong đó là “Kiến thiết giáo dục”(2).
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, dạy và học phải  theo mục tiêu: Học để làm việc, làm người, làm cán bộ; học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại. Những lời dạy trên được ghi ngay ở trang đầu sổ vàng của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nơi Bác đã đến thăm và làm việc vào tháng 9 năm 1949. Thiếu niên và nhi đồng là chủ tương lai của nước nhà vì vậy phải đặc biệt quan tâm và dạy dỗ. Trên báo Nhân Dân, số 5526, với bút danh TL, ngày 1-6-1969, Hồ Chí Minh đã viết: “Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà. Vì vậy chăm sóc và giáo dục tốt cho các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Vì tương lai của con em ta, dân tộc ta, mọi người, mọi ngành phải có quyết tâm chăm sóc và giáo dục các cháu bé cho tốt”.
 Cả cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn giành sự quan tâm tới con người, giáo dục và đào tạo con người, ham muốn tột bậc là ngoài cơm ăn, áo mặc thì ai cũng phải được học hành. Trước khi qua đời, Người đã để lại bản Di chúc thiêng liêng trong đó là lời căn dặn về giáo dục đối với đoàn viên và thanh niên, những chủ nhân tương lai của nước nhà : “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”(3).
1.2.Nội dung giáo dục
 Trong “Thư gửi các cán bộ giáo dục, học sinh, sinh viên các trường và các lớp bổ túc văn hóa” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất”(10).
Trên báo Nhân Dân, ngày 24-10-1955, với bút danh CB, Hồ Chí Minh nêu nội dung giáo dục bao gồm: thể dục, trí dục, mỹ dục và đức dục. Ở đại học, nội dung giáo dục “Cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến. Kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà.
 Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là cái gì? Là đạo đức cách mạng. Đó là cái gốc, rất là quan trọng. Đối với những người thầy, cô giáo truyền thụ kiến thức, Người cho rằng: “Anh chị em là những người “vô danh anh hùng”. Tuy là vô danh nhưng rất hữu ích. Một phần tương lai của dân tộc nước nhà nằm trong sự cố gắng của anh chị em”(5). Để khẳng định rõ hơn nội dung dạy học theo tư tưởng của Người là phải chú trọng cả đức và tài, ngày 21-10-1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Trong bài nói chuyện với các thầy cô giáo, sinh viên và cán bộ, công nhân viên của nhà trường, Người đã nói: “Dạy cũng như học phải chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc, rất là quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì tài cũng vô dụng”
 Để nội dung giảng dạy phù hợp với nhu cầu của thực tế cuộc sống thì chương trình biên soạn sách giáo khoa giữ vai trò rất quan trọng. Trong thư gửi Hội nghị giáo dục Toàn quốc diễn ra từ ngày 10 đến ngày 15-7-1948 tại Việt Bắc, Người đã viết: “Phải sửa đổi triệt để chương trình giáo dục cho hợp với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc”(8).
Để truyền thụ kiến thức đến học sinh, sinh viên thì người thầy cô luôn giữ vai trò chủ đạo. “Không thầy đố mày làm nên”, chính vì vậy: “Có gì vẻ vang hơn là nghề đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản? Người thầy giáo tốt, thầy giáo xứng đáng là thầy giáo là người vẻ vang nhất. Dù là tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những người anh hùng vô danh.Nếu không có thầy giáo dạy dỗ cho con em nhân dân, thì làm sao mà xây dựng chủ nghĩa xã hội được?.Vì vậy, nghề thầy giáo rất là quan trọng, rất là vẻ vang. Mỗi người thầy cô phải là tấm gương cho học sinh noi theo, không chỉ có chuyên môn giỏi mà còn có đạo đức. Muốn cho học sinh có đức thì giáo viên cũng phải có đức. Cho nên thầy giáo, cô giáo phải gương mẫu, nhất là đối với trẻ con”.
1.3.Phương pháp giảng dạy
Học đi đôi với hành, lí luận đi đôi với thực tiễn
Nói chuyện với học sinh và giáo viên trường phổ thông cấp III Chu Văn An ( Hà Nội) vào ngày 31-12-1958, Người nói: “Nhà trường xã hội chủ nghĩa là nhà trường:
- Học đi với lao động.
- Lý luận đi với thực hành”
Như vậy theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì học phải luôn đi đôi với hành, học mà không hành là học lý thuyết suông, không ứng dụng được vào thực tế cuộc sống, việc tuyên truyền giáo dục sẽ không có hiệu quả. Có một cách học rất tốt ai cũng có thể tham gia hằng ngày, đó là cách học tập ngay trong sản xuất, học tập những người, tổ, những đơn vị tiên tiến.
Theo Người, phương pháp giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt, trong đó phải chú trọng tới lao động và sản xuất tức là yếu tố thực tiễn. Lý luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng với nhau: “Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng” và “chỉ có một đảng có lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có thể làm tròn được vai trò chiến sĩ tiền phong”. Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác-Lênin. Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông. Cho nên lý luận không phải là một cái gì cứng nhắc, mà đầy tính sáng tạo, lý luận cần được bổ sung bằng những kết luận rút ra từ thực tiễn sinh động.
Học lý luận không phải để nói mép. Học lý luận để áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp, vừa hay vấp váp. Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội để chủ trương cho đúng, làm cho đúng.
Trong thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng về việc vận dụng phương pháp học ở các cấp học, trong đó là ở bậc đại học như sau:
-“Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà”(4).
Học tập suốt đời
Báo Nhân Dân, số 2187, ngày 14-3-1960 đăng bài Học tập không mỏi, cải tiến không ngừg. Hồ Chí Minh viết: “ muốn cải tiến kỹ thuật, phải biết kỹ thuật. Muốn cải tiến tổ chức lao động cũng phải biết phương pháp tổ chức và có kinh nghiệm tổ chức. Về mặt này và mặt kia, hiện nay chúng ta đều còn kém. Cho nên phải “học, học nữa, học mãi”, như Lênin đã dạy.
Theo Người, con người sinh ra không phải ai cũng là thánh nhân, mà phải qua quá trình giáo dục, học tập mọi lúc, mọi nơi, luôn tu dưỡng bản thân mình trong mọi hoàn cảnh. Vì vậy không thể chủ quan cho rằng học thế này là đủ, mà phải tiếp tục học thêm để không ngừng tiến bộ. Đem những kiến thức được đào tạo để phục vụ công việc mà mình được giao, không ngừng cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động. Việc học có thể học ở lớp, trường, học từ thầy cô, bạn bè và từ thực tiễn cuộc sống. Mỗi người cần học thêm nữa để nâng cao trình độ của mình.
2.Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc đổi mới đào tạo giáo viên giai đoạn hiện nay
Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, Đảng ta luôn quan tâm tới công tác giáo dục và đào tạo điều này được thể hiện rõ qua các Nghị quyết, văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc, ngày 4-11-2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Trong quan điểm chỉ đạo của Hội nghị lần thứ 8, khóa XI, Đảng ta xác định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội”. Không chỉ khẳng định giáo dục là quốc sách hàng đầu cần được đầu tư và phát triển nhằm dáp ứng nguồn nhân lực cao cho xã hội trong xu thế hội nhập với thế giới bên ngoài mà Đảng còn cho rằng: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước. Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới…”
Theo quan điểm của Đảng, mục tiêu của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo, bồi dưỡng  nhân tài. Thay đổi phương pháp giảng dạy từ việc trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn giáo dục. Giáo dục nhà trường kết hợp với gia đình và xã hội. Đổi mới giáo dục cần theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học từ tiểu học đến đại học.
Ở phần mục tiêu cụ thể của Hội nghị lần thứ 8, khóa XI, Đảng ta đề ra với giáo dục đại học cần phải đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học.
Qua Hội nghị lần 8, khóa XI, công tác giáo dục, đào tạo được tổ chức thực hiện và đạt được những thành quả nhất định. Hệ thống cơ sở vật chất được trang bị với quy mô rộng và hiện đại, chất lượng giáo dục và đào tạo được nâng lên, đội nguc giáo viên được đào tạo bài bản và có trình độ cao. Tuy nhiên, theo đánh giá của Đảng thì giáo dục và đào tạo chưa thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, thành động lực phát triển. Chất lượng giáo dục đã được nâng lên song vẫn chưa đáp ứng được với yêu cầu của xu thế hội nhập, giao lưu với thế giới, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Phương pháp giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập còn nhiều hạn chế, thiếu thực chất. Cơ sở vật chất- kỹ thuật còn thiếu và lạc hậu nhất là ở vùng sâu và vùng xa và vùng đặc biệt khó khăn.
Từ những tồn tại của giáo dục và đào tạo, Đảng đã đưa ra phương hướng, nhiệm vụ cho việc phát triển giáo dục cho những giai đoạn tiếp theo. Phương hướng và nhiệm vụ về phát triển giáo dục được thể hiện rõ trong Văn kiện Đại hội Đảng Toàn quốc lần thứ XII, năm 2016, “Phấn đấu trong những năm tới, tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng; hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo về Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình; yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả. Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực”(6).
Theo quan điểm của Đảng, đào tạo cần chú trọng tới việc phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Về quan điểm này, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới nội dung giảng dạy và đào tạo con người cần chú ý cả đức và tài. Kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, trong Văn kiện Đảng toàn quốc lần thứ XII, đã nhấn mạnh về vấn đề nội dung giáo dục: “Nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề. Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học, hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan”(7).
Để đổi mới đào tạo giáo viên trong thời đại công nghệ thông tin phát triển cần phải có đủ những yếu tố sau:
-Phải có đạo đức nghề nghiệp
- Giảng dạy nhiệt huyết, có lương tâm nghề nghiệp
-Có trình độ chuyên môn
-Phải có phương pháp sư phạm
-Gần gũi, tâm lý với với học trò, tư vấn tâm lý, tình cảm cho học sinh, hiểu biết về pháp luật, dạy kỹ năng sống cho học trò
-Am hiểu và sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, có tư duy khoa học, độc lập trong nghiên cứu khoa học
-Sử dụng tiếng Anh thành thạo, viết bài hội thảo quốc tế và giao lưu với các trường đại học lớn trên thế giới nhằm giao lưu về văn hóa và trao đổi kinh nghiệm dạy và học đại học
Tóm lại đổi mới đào tạo giáo viên là một công việc cần thiết nhằm đáp ứng với nhu cầu phát triển của xã hội và trao đổi văn hóa, giáo dục trên thế giới. Cách mạng khoa học công nghệ đòi hỏi những yêu cầu cao về đào tạo nguồn nhân lực, trong đó là đào tạo giáo viên, những kỹ sư tâm hồn, người trở đò qua sông để đến với bến bờ tri thức, định hướng phát triển giáo dục của Việt Nam là vươn ra thế giới. Muốn hội nhập và phát triển kịp với thời đại thì phương pháp đào tạo cũng phải luôn thay đổi, người học phải chủ động, người dạy phải có phương pháp phù hợp để phát huy tính sáng tạo và tư duy.
 
--
(Tác giả: TS. Trần Thị Mai Thanh, GV Khoa Kiến thức cơ bản ĐHVH HN)
 
 
  
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 
 1/  Báo Cứu Quốc, số 58, ngày 4/10/1945
 2/ Báo Cứu Quốc, số 91, ngày 14/11/1945
 3/ Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Hà Nội 1989, Di Chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
 4/Báo Nhân Dân, số 610, ngày 3/11/1955
 5/ Đào Thanh Hải- Minh tiến ( Sưu tầm, tuyển chọn), Hà Nội 2005, Tư tưởng Hồ Chí Minh về Giáo dục, Nhà xuất bản Lao động, tr.37
 6/ Đảng Cộng sản Việt Nam, Hà Nội 2016, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia- Sự thật, tr.115
 7/ Đảng Cộng sản Việt Nam, Hà Nội 2016, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII,  Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia- Sự thật, tr.115-116
 8/ Hồ Chí Minh bàn về công tác giáo dục, Hà Nội 1972, Nhà xuất bản Sự thật, tr.24-25
 9/ Hồ Chí Minh Toàn tập, Hà Nội 1995, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, tập 4, tr.8
 
 10/ Hồ Chí Minh Toàn tập, Hà Nội 1995, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, tập 8, tr.80
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Lượt xem: 306
Xem nhiều
Right Tuyen sinh DH
TSNK
Right - tuyen sinh SDH
Right - tuyen sinh VLVH
Right - NCVH
Right - Thu vien so
Right - middle
Right - NCVH
Right - Thu vien so
Right - middle
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 10
Lượt truy cập: 1.622.940