Đang thực hiện

Top banner

Tọa đàm khoa học giới thiệu các nghiên cứu mới nhất về Tự sự học và Lý luận văn học

Đăng ngày: 02/04/2018



(ĐHVH HN) - Sáng ngày 29/3/2018, Khoa Viết văn, Báo chí đã tổ chức thành công Tọa đàm khoa học “Giới thiệu các nghiên cứu mới nhất về Tự sự học và Lý luận văn học” của Giáo sư (GS) Trần Đình Sử và Phó giáo sư (PGS) La Khắc Hòa. Đó là hai công trình: “Tự sự học – Lý thuyết và ứng dụng” (của tác giả Trần Đình Sử và các cộng sự) và “Lý luận văn học Nga hậu Xô Viết” (của tác giả La Khắc Hòa).

Buổi tọa đàm nhằm mục đích giới thiệu những thành tựu nghiên cứu Tự sự học và lý luận văn học trên thế giới vào Việt Nam giúp cho người học, người đọc, người viết và người nghiên cứu văn học có cơ hội được trang bị và cập nhật thêm những tri thức mới về nghiên cứu văn học hiện nay. Tham dự buổi tọa đàm ngoài sự hiện diện của GS. Trần Đình Sử và PGS. La Khắc Hòa, các tác giả của 2 công trình khoa học nói trên, còn có sự tham gia của GS. Nguyễn Văn Long, PGS. Nguyễn Thị Bình, PGS TS Trương Đăng Dung, Nhà NC Lại Nguyên Ân, PGS. Đỗ Lai Thúy, TS. Trần Ngọc Hiếu, TS. Nguyễn Đức Mậu; các nhà văn Sương Nguyệt Minh, Trần Thanh Cảnh, Vũ Ngọc Tiến…cùng đông đảo các nhà nghiên cứu văn học, các nghiên cứu sinh, học viên cao học đến từ các Viện nghiên cứu, các trường đại học khác nhau tại Hà Nội và các bạn sinh viên đang theo học tại Khoa Viết văn, Báo chí.
Mở đầu buổi tọa đàm, PGS.TS Ngô Văn Giá, trưởng khoa Viết văn, Báo chí đã nêu bật những ý nghĩa và đóng góp của các công trình nghiên cứu “Tự sự học – Lý thuyết và ứng dụng”“Lý luận văn học Nga hậu Xô Viết” như là lý do chính dẫn đến việc tổ chức buổi tọa đàm khoa học này.
Tiếp đó, GS Trần Đình Sử và PGS La Khắc Hòa đã trực tiếp giới thiệu về các công trình của mình,  giải đáp những băn khoăn, thắc mắc của cử tọa về các vấn đề mà 2 công trình này đặt ra và tính ứng dụng của các nghiên cứu đó tại Việt Nam.

(GS.TS Trần Đình Sử trình bày về Tự sự học)

Tác giả Trần Đình Sử đã bày tỏ cảm xúc rất vui mừng và vinh dự khi được giới thiệu cuốn sách mới “Tự sự học – Lý thuyết và ứng dụng” đến đông đảo các nhà nghiên cứu, lý luận cũng như các nhà văn và các sinh viên. Ông nhấn mạnh: “Tự sự học là một lĩnh vực lí luận văn học theo trường phái chủ nghĩa cấu trúc… Đây là một bộ môn khoa học nghiên cứu các văn bản tự sự, bản chất, hình thức và hoạt động hành chức của văn bản tự sự, các đặc điểm chung của các kiểu tự sự, các tiêu chí khu biệt chúng cũng như các quy tắc chung mà các văn bản tự sự học được tạo ra và được phát triển…” (Dẫn nhập). Bắt đầu tiếp xúc với bộ môn này từ năm 1990, sau đó tác giả Trần Đình Sử (chủ biên) đã cho ra mắt 2 tập sách nghiên cứu về nó là Tự sự học – Một số vấn đề lí luận và lịch sử (2003) và Tự sự học – Một số vấn đề lí luận và lịch sử - phần 2 (2007) nhưng phải đến công trình này, “Tự sự học – Lý thuyết và ứng dụng (2017) thì Tự sự học mới được nghiên cứu một cách tương đối đầy đủ và hoàn chỉnh nhất. Công trình đã cố gắng bao quát về nghiên cứu tự sự học trên thế giới: từ tự sự học kinh điển đến tự sự học hậu kinh điển và tự sự học ứng dụng. Một phần đáng kể của công trình này là phần Phụ lục, các tác giả đã đưa ra một cách hệ thống các thuật ngữ tự sự học giúp người đọc, người nghiên cứu có thể tra cứu các thuật ngữ khi tiếp cận với bộ môn khoa học này. Trong phần Tự sự học kinh điển, công trình đã đi sâu vào các vấn đề lý thuyết của tự sự như diễn ngôn trần thuật, mô hình cấu trúc tự sự, sự kiện, nhân vật, người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật, thời gian, không gian trần thuật, văn bản trần thuật…Ở phần Tự sự học hậu kinh điển, các tác giả nghiên cứu các loại hình tự sự như tự sự học tri nhận, tự sự học nữ quyền, tự sự học tu từ, tự sự học văn hóa lịch sử Nga, tự sự học kí hiệu học,…Phần 3 của công trình là Tự sự học ứng dụng ở Nga, ở Trung Quốc và Việt Nam. Với hệ thống tri thức như vậy, công trình này cung cấp một tài liệu đáng quý cho các Viện nghiên cứu, các trường đại học tham khảo trong các coogn việc giảng dạy, nghiên cứu văn học nói chung.

Trao đổi với tác giả Trần Đình Sử, nhà văn Sương Nguyệt Minh rất băn khoăn về ranh giới, sự phân biệt của các thuật ngữ truyện kể, trần thuật, kể chuyện, nghệ thuật kể chuyện,…khi viết văn.  Anh đặt ra câu hỏi làm thế nào để phân biệt chúng và tác động của các vấn đề lý thuyết tự sự với người viết, với nhà văn như thế nào? Giải đáp vấn đề này, GS Trần Đình Sử nói rằng xét về bình diện khoa học, khi nghiên cứu văn học, cần phải xây dựng hệ thống các khái niệm, thuật ngữ và phân biệt chúng một cách rạch ròi để tránh dẫm đạp lên nhau. Ví dụ, “cốt chuyện” hay “cốt truyện” có thể được hiểu như nhau, trong khi đó có sự khác nhau rõ ràng giữa “chuyện kể” và “truyện kể” về nội hàm khái niệm, vì “truyện kể” là một cấu trúc trong đó có lời kể, có sự kiện, có mô tả tâm lý, mô tả hoàn cảnh, miêu tả thiên nhiên, có lời chêm, lời trữ tình…Tất cả đan dệt với nhau thành một chuỗi mới tạo thành truyện kể. Vì vậy, khi nghiên cứu người ta sẽ thấy có loại truyện kể thiên về các sự kiện, có loại truyện kể ít sự kiện mà thiên về mô tả tâm lí, ngoại hình, có loại truyện kể thiên về lời trữ tình, lời triết lí…Cho nên, sự phân biệt các yếu tố tạo nên truyện kể sẽ tạo nên phong cách của tự sự. Từ đây có thể thấy rằng, sự xác định khái niệm truyện kể như thế có ý nghĩa rất to lớn, trong khi khái niệm “cốt truyện” có ý nghĩa hạn chế hơn rất nhiều.

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân cho rằng, việc xác lập hệ thống thuật ngữ tự sự ở Việt Nam đã bắt đầu từ những năm 1960 nên vẫn còn nhiều hạn chế. Vì thế cần thiết có sự mở rộng tiếp nhận để chuẩn hóa và thống nhất lại hệ thống các khái niệm, thuật ngữ này như một hệ thống khái niệm có tính phổ cập toàn nhân loại. Hơn nữa, việc nghiên cứu về nghệ thuật tự sự ở Việt Nam đến nay thực sự vẫn còn hạn chế, ít phát triển, vì thế các công trình nghiên cứu tự sự học là rất quan trọng, đáng khích lệ.

Là người có những mối quan tâm đặc biệt đến nền lí luận văn học Nga, PGS La Khắc Hòa khi nói về công trình “Lí luận văn học Nga hậu Xô Viết”đã nhấn mạnh rằng, ông bắt đầu thực sự quan tâm đến Lí luận văn học Nga hậu Xô Viết từ năm 2005 và phát hiện ra sự tương đồng của sự phát triển của lí luận văn học Nga với lí luận văn học Việt Nam. Ở Nga, khi thể chế XHCN sụp đổ thì  lí luận văn học Xô Viết chính thống cũng sụp đổ theo, và sau đó tất cả những gì đã từng bị “giết đi” lại được hồi sinh. Đó chính là bức tranh phát triển lí luận văn học Nga hậu Xô Viết. Ở nước Nga, quãng những năm 1970, các hệ thống lí thuyết chính thống của Nga lần lượt rơi rụng và đến năm 1991 chính thức sụp đổ. Hệ thống lí thuyết chính thống này thực chất chỉ xoay quanh 4 vấn đề rường cột là: toàn bộ văn học phục vụ chính trị; văn học thuộc hình thái ý thức thượng tầng; lí thuyết phản ánh và lí luận văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa. Sự sụp đổ này là một tất yếu vì hoàn toàn không còn chỗ dựa là quyền lực của thể chế nữa. Điều này dẫn đến sự hồi sinh của những lí thuyết đã bị bức tử thông qua sự bùng nổ của 3 làn sóng tiếp nhận và 3 làn sóng giải thích về M.Bakhtin. Bức tranh lí luận văn học Nga hậu Xô Viết trở nên sôi động nhờ “làn sóng bùng nổ Bakhtin”. Cũng trong thời kì này, có sự du nhập của các lí thuyết hải ngoại thông qua việc ứng dụng những lí thuyết đó vào việc nghiên cứu văn học Nga của ba học giả là A.P. Chudakov, N.D. Tamarchenco và V.G.Tiupa.

(PGS.TS La Khắc Hòa giới thiệu về công trình của mình)

Công trình của PGS La Khắc Hòa nhận được nhiều câu hỏi từ phía các nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, Đỗ Lai Thúy, Mai Anh Tuấn và nhà văn Sương Nguyệt Minh…tạo nên những trao đổi sôi nổi và mang tính học thuật cao.

Tóm lại, nhìn tổng thể, các công trình“Tự sự học – Lý thuyết và ứng dụng” của tác giả Trần Đình Sử cùng các cộng sự và “Lý luận văn học Nga hậu Xô Viết” của tác giả La Khắc Hòa đã trình bày được một bức tranh tổng thể về quá trình phát triển của Tự sự học trên thế giới; khái quát được những phạm trù lí thuyết quan trọng nhất của Tự sự học và cuối cùng xác lập được một bảng tra cứu thuật ngữ Tự sự học bao trùm cả từ thời kì kinh điển đến thời kỳ hậu kinh điển thông qua việc hiệu đính lại và chuẩn hóa các thuật ngữ cho chuẩn xác và thống nhất.
Tổng kết buổi tọa đàm, PGS TS Ngô Văn Giá, trong tư cách chủ tọa, một lần nữa khẳng định những đóng góp lớn của các nhà nghiên cứu GS. Trần Đình Sử, PGS. La Khắc Hòa và các cộng sự. Đồng thời ông cũng khẳng định Tự sự học là một vấn đề khoa học lớn, không ai có thể nói về nó cách đầy đủ được trong khuôn khổ thời gian của một buổi tọa đàm nhưng chắc chắn rằng buổi tọa đàm này tiếp tục mở ra những gợi mở, những chân trời cho những người quan tâm đến Tự sự học nói riêng cũng như lí thuyết nghiên cứu văn học nói chung ở Việt Nam. Với ý nghĩa đó, buổi tọa đàm đã đem lại nhiều hữu ích cho những người tham dự hôm nay./
 
 
 
--
Bài: Nguyễn Phi Nga
Ảnh: Ngô Phong
 
 
 
Lượt xem: 1423
Tiêu điểm
Xem nhiều
Right Tuyen sinh DH
TSNK
Right - tuyen sinh SDH
Right - tuyen sinh VLVH
Right - NCVH
Right - Hợp tác quốc tế
Right - Thu vien so
Right - middle
Right - Gallery
Right - NCVH
Right - Hợp tác quốc tế
Right - Thu vien so
Right - middle
Right - Gallery
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 18
Lượt truy cập: 976.120