Đang thực hiện

Top banner

Suy văn hóa và giấc mơ “Thế hệ vàng” của Văn hóa Việt Nam hiện đại

Đăng ngày: 09/04/2014

Phong Trần

Đồng hành với những bát nháo của kinh tế thị trường. Đạo đức con người Việt dường như cũng vấp phải những trở ngại trong con đường theo kịp tiến trình nhân bản của loài người. Ngày nay, thật không khó để chứng kiến những hoạt cảnh băng hoại đạo đức từ những chém giết đời thường đến việc hủy hoại hình ảnh quốc gia qua những trò trộm cắp, bài bạc. Cụm từ suy văn hóa dần xuất hiện và trở thành một cảnh báo có cơ sở đối với việc duy trì trật tự xã hội ở Việt Nam. Tuy nhiên, trái ngược với những day dứt, xót đau của giới nghiên cứu văn hóa, lại là một thái độ điềm tỉnh đến bất bình thường trong hành động ở cả công quyền lẫn cộng đồng.

Những thói hư tật xấu của người Việt có lẽ chẳng cần phải chứng minh hay phô bày lại. Bởi hơn ai hết, trong suốt dòng chảy của lịch sử dân tộc. Mỗi con người trong cộng đồng này đều ý thức được điều đó. Nhưng ý thức là một chuyện, còn thay đổi sao cho tốt đẹp hơn lại là một câu chuyện khác. Mà dường như câu chuyện ấy dài mãi chẳng có hồi kết. Bởi xét đến cùng, xu hướng suy văn hóa ngày càng rõ nét, thậm chí suy văn hóa của những người có văn hóa nổi lên như một bi kịch của dân tộc với 4000 năm lịch sử. Nhưng tất thảy những điều đó chưa đủ độ nóng để chen ngang và đứng trên những nhu cầu cuộc sống cũng như biến động của kinh tế thị trường. Nên dù nói cứ nói, hô hào cứ hô hào thì làm vẫn làm, thờ ơ vẫn thờ ơ. Nó là minh chứng rõ rệt nhất cho việc khẳng định: Nhân cách, văn hóa người Việt đang trên đà suy thoái.

Dường như sẽ có rất nhiều người ái ngại hoặc xem cách gọi nền văn hóa Việt đang trên đà suy thoái là điều tế nhị hoặc thái quá. Tuy nhiên, để cứu vãn những gì sắp mất. Hãy một lần thẳng thắn nhìn nhận và thừa nhận nó dù chẳng lấy gì làm hân hoan.

Suy văn hóa ở Việt Nam đều đồng thời diễn ra ở hai xu hướng. Xu hướng thứ nhất là hệ lụy của quá trình đô thị hóa nông thôn. Điều này diễn ra khi những cơ sở hạ tầng cũ kỹ và lối tư duy làng xã không theo kịp những đổi mới từ quá trình đô thị hóa ào ạt. Đồng thời, cùng với những chuyển biến mạnh mẽ của kinh tế, những giá trị văn hóa nông nghiệp đã không có được sự kháng sinh mạnh mẽ trước những lai căng từ thành thị. Vô hình chung, quá trình đô thị hóa chưa được chuẩn bị kĩ lưỡng đã biến nông thôn Việt Nam thành một hình thái nửa mùa. Hình ảnh những quán Karaoke mọc lên bên cạnh cây đa, bến nước không thể hiện được một sự dung hợp giữa “tiên tiến” và “đậm đà bản sắc dân tộc” như người ta hằng muốn. Mà chính xác đó là dấu hiệu bắt đầu của một cuộc xóa bỏ mỹ tục và dấu chấm hết cho cho một chuỗi dài tự hào mấy ngàn năm phong kiến với mô hình tự quản có tính cố kết bền chặt sau lũy tre làng. Những giá trị còn lại có thể tìm được chỉ còn là những lễ hội đầu năm mà ít nhiều đã bị biến tướng bởi mê tín, dị đoan hay bóp méo theo cách nghĩ của đồng tiền.

Chiều hướng thứ hai đúng như dự báo của nhà văn hóa Phan Ngọc. Quá trình nông thôn hóa đô thị ngày một rõ nét. Ông từng chứng minh rằng, bản thân 36 phố phường Hà Nội chẳng qua chỉ là nơi bày bán sản phẩm của 36 làng nghề. Lâu dần thành thị, thành phố. Nên chính xác ra nó đã từng là nông thôn và tương lai nó vẫn là nông thôn. Sẽ hơi quá khi đọc được những nhận định của người gốc Tràng An khi họ cho rằng dân tỉnh lẻ đang làm xấu hình ảnh của thủ đô. Nhưng quả thật cũng có cái lý của nó. Ở khía cạnh này, xem ra có những thứ ngược với chuyện đô thị hóa nông thôn. Bởi lẽ, ở đây có được một cơ sở hạ tầng hơn hẳn, song dường như cái lý thuyết về mối quan hệ của nó với thượng tầng kiến trúc chưa chính xác lắm khi bản thân thượng tầng kiến trúc không theo kịp. Nếu như người dân ở nông thôn không có đủ kháng thể để chống lại những lai căng của thành thị trong quá trình đô thị hóa, thì những người nông dân ở thành thị lại có quá dư thừa những thói xấu để đi nông thôn hóa chốn đô thị và chúng liên tục được bồi đắp nhờ dòng người nhập cư.

Đã có học giả nước ngoài từng nhận xét rằng: Việt Nam không có văn hóa luật. Quả thật không ngoa. Việc tuân thủ những quy tắc được pháp luật chế định chỉ là miễn cưỡng bởi sự giám sát sát sao từ phía công quyền. Đại bộ phận người Việt, tự thân không có khái niệm tự giác tuân thủ luật. Họ sẵn sàng phạm luật khi thấy có thể. Sự bát nháo của đời sống không hẳn vì vội vàng, mà chẳng qua vì bon chen và vị kỉ. Đáng buồn là quá trình nông thôn hóa ngược này lại gạt bỏ những giá trị như tình làng, nghĩa xóm, những lễ nghi vốn quý của văn hóa lúa nước mà chỉ du nhập vào những thói quen xấu, những hành vi bừa bãi và coi khinh pháp luật. Mà điều đáng nói, họ thực hiện những hành vi ấy với một thái độ tự tin đến không ngờ tới. Dường như khả năng tự xấu hổ trước pháp luật và cộng đồng không tồn tại. Đây là thứ đáng báo động. Bởi xét đến cùng, suy văn hóa là điều đáng ngại. Song suy văn hóa trong háo hức lại là điều đáng ngại hơn. Tất thảy những thứ đó đã biến không ít các thành phố lớn của Việt Nam thành những cái làng. Trong đó Hà Nội trở thành cái làng to nhất Việt Nam.

Còn nhớ thời kỳ xuất hiện “thế hệ vàng” của văn hóa Việt Nam với những Nguyễn Mạnh Tường, Đặng Thai Mai, Hoàng Xuân Hãn, Đào Duy Anh…đã để lại bao dấu ấn sâu đậm trong tiến trình văn hóa dân tộc. Những con người được xem là tinh hoa của văn hóa dân tộc ấy chứa đựng trong mình sự đa nền tảng. Đó là sự cộng hưởng có chọn lọc của Nho, Hán, Tây và Quốc Ngữ. Chính điều này đã giúp họ thực hiện tốt vai trò định hướng văn hóa cho cộng đồng một cách xuất sắc. Dưới thời ấy, những trật tự xã hội được thiết lập dựa trên văn hóa, nhân cách con người cũng theo một định hình mà phát triển. Những thói hư tật xấu đều dễ dàng tìm được những tấm gương đủ sáng để chiếu vào. Tuy nhiên, vô phúc cho dân tộc. “Thế hệ vàng” ấy đã không được lặp lại cho đến tận ngày nay.
Nhiều ý kiến cho rằng chính sự đối xử bất cân xứng của nhà nước với những cống hiến của người làm văn hóa đã khiến cho đất nước thiếu những nhà nghiên cứu văn hóa kiệt xuất để kế thừa và phát triển. Cũng có ý kiến khác lại nghĩ rằng, xu hướng trọng vật chất, xem thường việc bảo lưu những giá trị văn hóa hay thực hiện nó một cách hình thức đã khiến cho “thế hệ vàng” chẳng được lặp lại. Hay tại nền giáo dục vốn cũ kỹ và lạc hậu đã không đảm đương được việc di sản kiến thức văn hóa cho các thế hệ sau này. Tất thảy những điều kể trên đều có cái lý của nó và quả thực, chạm đến đâu cũng thấy rõ sự bất ổn và nhiêu khê. 
Dường như chúng ta đã xem nhẹ vai trò của văn hóa một thời gian quá dài. Khiến cho trải qua mấy thập niên xây dựng “con người mới”. Nhân cách sống của người Việt vẫn chưa được định hình còn việc định hướng một lối sống chung cho cộng đồng phải chịu cảng bơ vơ.

Thiết nghĩ, những cảnh báo về xu hướng suy thoái văn hóa của dân tộc là điều có cơ sở. Và chẳng bao giờ là quá sớm để chắp vá, níu kéo những giá trị phi vật chất khỏi nguy cơ xóa nhòa trong tâm thức con người. Theo một xu hướng rõ ràng là phải xây dựng lại được một “thế hệ vàng” mới. Đó cũng là những biểu hiện đẹp đẽ và sâu sắc nhất của văn hóa dân tộc nhằm định hướng sự phát triển nhân cách cho con người Việt. Bởi trong xã hội nếu chỉ tồn tại duy nhất một màu tối thì người ta sẽ chẳng mảy may đến việc suy xét nhân cách của mình. Trong khi đó, sự xuất hiện của một màu sáng trong xã hội tối tăm ấy sẽ giúp con người ta có cơ sở để tự thấy tủi hổ về những gì mình làm.

Như vậy, rõ ràng với thực tại không điểm tựa bấu víu cho việc duy trì một xã hội có văn hóa cho thấy nhu cầu có được một định hình phát triển văn hóa Việt Nam trở thành bức thiết hơn bao giờ hết. Với cái quy luật thói xấu nhanh thành tật, còn điều tốt lâu thành văn hóa thì việc xây dựng kịp thời một “thế hệ vàng” ở hiện tại mới có thể mong mỏi giữ gìn được văn hóa Việt Nam trong tương lai xa.

 

Trần Quyết Thắng

Học viện Khoa học xã hội

hoc mua bán đàn guitar tai tphcm công ty thiết kế web tai tphcm cong ty may áo thun đồng phục hoc phát âm tiếng anh chuan khoa học thiết kế web tphcm tphcm mua container văn phòng cu dia chi thay man hinh iphone tai tphcm thiet bi bếp công nghiệp bep nha hang dai ly ống nhựa tiền phong ong nuoc du an Căn hộ Scenic Valley ban thuoc kich duc nu chuyen thi cong phong karaoke vip
Lượt xem: 4560
Xem nhiều
Right Tuyen sinh DH
TSNK
Right - tuyen sinh SDH
Right - tuyen sinh VLVH
Right - NCVH
Right - Thu vien so
Right - middle
Right - NCVH
Right - Thu vien so
Right - middle
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 6
Lượt truy cập: 1.863.292